- OPGAVE -

Bouwen aan het huis in wording
Bevrijding uit de vrijwillige opsluiting

In dit project staat de ontdekkingsreis naar de onbekende toekomst centraal. Het gaat nadrukkelijk niet om de geplande toekomst maar om de onbekende toekomst. Juist deze onzekerheid, het niet weten wat de toekomst brengt maakt het een ontdekkingsreis. De onvoorspelbare toekomst is de werkelijke toekomst.

We zitten gevangen in ons leven. We hebben vooraf een bepaald toekomstbeeld waar we doelgericht naartoe werken, wanneer we dit resultaat bereiken bevriezen we dit, niet meer openstaand voor een onbekende toekomst. Deze onzekerheid kunnen we niet meer verdragen. Werken is tegenwoordig de belangrijkste menselijke conditie en we zijn vooral gericht op bezit en kapitaal en de productie en consumptie daarvan. We zijn gehaast onderweg van of naar werk, doorgaans om productieve handelingen te verrichten, want tijd is geld, en dit maakt ons zeer tijdsbewust. In combinatie daarmee tonen we in ons woongedrag een overwaardering voor bezit en kapitaal dat maakt dat wij ons vrijwillig opsluiten in onze ‘capsules’. In totale individualiteit proberen we ons bezit te beschermen door middel van afscheidingen en uitsluitingen. Eenmaal teruggetrokken in onze individuele ‘capsules’ slijten we onze vrije tijd in verveling, welke we proberen te bestrijden door het overmatig consumeren van allerlei goederen en evenementen. Deze passieve levenswijze heeft een verlammende werking en leidt tot een angstig en pessimistisch bestaan; een passieve levenshouding leidt tot een pessimistische kijk op de toekomst, omdat je het lot uit handen hebt gegeven. Dit kan alleen maar leiden tot een dystopie.1

Het is tijd om weer een actieve houding aan te gaan nemen, ons te verzetten tegen de gevestigde orde om zo te kunnen ontsnappen aan dit gefixeerde bestaan. De verveling en ons consumptieve gedrag dat nu onze vrije tijd opslokt moet worden vervangen door een actievere en creatieve invulling van onze vrije tijd. En als we niet langer willen leven als een machine moeten we ons meer in staat stellen om de ‘productieve klok’ om te zetten naar een ‘creatieve klok’. Zo kan de tijd weer in dienst van de mens gaan staan.
Ik stel me een andere toekomst voor. In de toekomst die ik voor ogen heb leven we in een netwerkstad waarin we niet langer plaatsgebonden zijn. Ditzelfde geldt voor ons gehele leven, ons werk, onze vrije tijd, en ons sociale leven. De automatisering van de utilitaire samenleving zal ons een toekomst met meer vrije tijd bieden, waardoor we het leven steeds meer als een toneelspel kunnen zien. We zullen situaties creëren welke ons laten ontsnappen uit ons gefixeerde bestaan, welke ons opgelegd wordt door de maatschappij. Niet meer opgesloten in onze kleinburgerlijke woning. Geen passieve vrije tijdsbesteding meer. Niet meer gehaast onderweg. Nier meer werken als een machine.
In plaats daarvan zullen we een ontdekkingsreis naar de onbekende toekomst maken. We zullen dwalen en flaneren door onze gebouwen en straten. Op een actieve wijze bouwen we onze eigen dynamische architectuur met universele middelen. De eenwording van stad, straat en woning zal alle afscheidingen en uitsluitingen oplossen. De scheiding tussen publiek en privé raakt daarmee in verval. Individueel bezit wordt door het grotere belang van menselijke ontmoetingen en het actief inrichten van de vrije tijd, onbelangrijk. We zullen in vrijheid onze persoonlijke interesses na jagen. En we zullen ‘handelen’ door dit onderzoek uit te drukken aan het publiek. Het leven wordt hiermee een expressie in plaats van een repressie. Het leven is een voorstelling van jezelf.2

De opgave
Het huis in wording is een collectief, steeds veranderend woongebouw en zal bestaan uit drie elementen namelijk:
Deconstructie van het oude wonen (bezoekers)
Voorstelling van het nieuwe wonen (bewoners)
Depot van herinneringen (achter de schermen)

Deconstructie van het oude wonen
Het oude leven en de geschiedenis van de bewoners wordt opgenomen in het gebouw door de oude woning met alle bezittingen te reconstrueren. Deze ‘stijlkamer’ van de voormalige bewoner wordt als hotelkamer verhuurd aan bezoekers die hier tijdelijk kunnen verblijven. De voormalige bewoner is gastheer voor deze bezoekers. De ‘stijlkamers’ worden niet letterlijk overgenomen. Het is een abstractie en transformatie van een herinnering. Zoals een droom vervaagt of onduidelijk is zo zal ook de ‘stijlkamer’ gedeconstrueerd worden. Dit maakt de ruimte desoriënterend en verwarrend en zal bijdragen aan het verlies van tijdsbesef en het in gang zetten van het creatief proces.

Voorstelling van het nieuwe wonen
Uiteindelijk zullen de bewoners zelf in totale vrijheid wonen rondom de verzameling ‘stijlkamers’. Het nieuwe wonen is als een bouwplaats, de bewoners kunnen op een actieve wijze hun eigen woning (ver)bouwen met universele middelen. Individueel bezit is onbelangrijk. De bewoners van het nieuwe wonen leven in vrijheid, ze zijn creatief en jagen hun persoonlijke interesses na. Hun creatieve onderzoek zullen ze uitdrukken aan het publiek. De bewoners van het nieuwe wonen en de bezoekers van de ‘stijlkamers’ gaan een sociaal dialoog aan. De bezoekers kunnen de persoonlijke expressie van de bewoners aanschouwen. En andersom kunnen de bewoners de bezoekers zien leven in hun oude woning, de ‘stijlkamer’. Naar voorbeeld van Mondriaan zullen alle afscheidingen teniet worden gedaan.3 Het wordingsproces staat centraal in het nieuwe wonen: van privé naar publiek, van statisch naar dynamisch, van gesloten naar open, van individueel naar collectief, van utilitair naar creatief.

Depot van herinneringen
De meest dierbare bezittingen en de meest intieme handelingen van de bewoners vinden plaats in een persoonlijke verblijfsruimte. Het is de contraruimte van het nieuwe wonen. In deze ruimte kunnen bewoners zich terugtrekken in een totale private omgeving wanneer ze niet actief zijn in de ‘voorstelling van zichzelf’. De ruimte noem ik het depot van herinneringen dit is de erfenis vol herinneringen die overgedragen zal worden op volgende generaties. Het depot heeft daarom in tegenstelling tot de rest van het gebouw een privé, statisch, gesloten, individueel en duurzaam karakter.

Locatie:
Het gebouw is een parasiet van de bestaande stad; het is als een protest in de publieke ruimte, op een plek die representatief is voor de gevestigde orde. Het gebouw is nadrukkelijk niet een opzichzelfstaand, statisch en gesloten geheel; het is een dynamische open structuur, een eenwording van woning, straat en stad.

1Deze gedachten over de samenleving zijn voornamelijk geïnspireerd op de boeken ‘De capsulaire beschaving’ (2009) en ‘Heterotopia and the city’ (2008) van Lieven de Cauter, de teksten ‘Generic city’ (1995) en ‘Preservation is overtaking us’ (2014) van Rem Koolhaas. Ook diverse kunstwerken zoals ‘Soft City’ (1969-1976) van Pushwagner, en ‘Luilekkerland’ (1567) van Pieter Bruegel de Oude.
2Deze gedachten over de samenleving van de toekomst zijn geïnspireerd op de tekst ‘Generic City’ (1995) van Rem Koolhaas, het ‘Neo-plasticisme’ (1927) van Piet Mondriaan, ‘Nieuw Babylon’ (1956-1974) van Constant Nieuwenhuijs, het Situationisme, ‘De menselijke conditie’ (1958) van Hannah Arendt, ‘Homo ludens’ (1939) van Johan Huizinga, e.a.
3Mondriaan schrijft in neo-plasticisme, de woning de straat de stad. Over een universeel paradijs. De stad is hierbij geheel door de mens geschapen (gedenaturaliseerd) en alle afscheidingen worden teniet gedaan en er heerst eenheid tussen de woning en de straat.

LITERATUUR
MAQUETTES
ONNO KAMER
Paul Klee, Angelus Novus, 1920, bron: the isreal museum

Walter Benjamin beschreef dit schilderij van Paul Klee als de ‘engel der geschiedenis’. Kijkend naar de geschiedenis, met de storm vanuit het paradijs in zijn vleugels, wordt de engel der geschiedenis achterwaarts naar een toekomst gestuwd, die hij noch kent, noch voorspelt.
COMMISSIE
UITGANGSPUNTEN
ONDERZOEK
DE POREUZE PASSAGE
AGENDA
ONDERZOEK
HET WONEN
VERHAAL OVER HET WONEN
MENTORENGESPREK
GEBEURTENISSEN